Kara umowna a odsetki – czyli jak należycie zabezpieczyć interes wierzyciela

Zarówno kara umowna jak i odsetki stanowią jeden ze sposobów zabezpieczenia prawidłowego wykonania umowy przez kontrahenta. Należy jednak wyraźnie oddzielić zakresy tych dwóch materii, skądinąd mających zbliżony do siebie charakter, jednakże różniących się okolicznościami, w których możemy je zastrzec i zastosować.

 

Kara umowna

Zgodnie z definicją określoną w art. 483 § 1 k.c. kara umowna to postanowienie zastrzeżone w umowie, które określa, że naprawienie szkody wynikającej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego przez dłużnika nastąpi przez zapłatę określonej sumy. Kara umowna zatem, w przeciwieństwie do odsetek, zabezpiecza tylko i wyłącznie należyte wykonanie konkretnego zobowiązania niepieniężnego. To na dłużniku ciąży obowiązek określonego działania lub zaniechania, a który jest oderwany od obowiązku zapłaty sumy pieniężnej (np. wydanie rzeczy, zdanie lokalu, wystawienie rzeczy na sprzedaż). Kara umowna jest zatem zastrzeżoną przez strony klauzulą do łączącej te strony umowy, a obowiązek jej zapłaty powstaje w wypadku ziszczenia się określonej przesłanki, np. nieterminowego wykonania określonej czynności przez dłużnika. Należy przy tym dodać, że dłużnik nie może zwolnić się od zobowiązania – i uznać, że umowa dalej nie obowiązuje – poprzez zapłatę zastrzeżonej kary umownej. Kara umowna należy się zatem bez względu na wymiar poniesionej przez wierzyciela szkody. Może zdarzyć się również taka sytuacja, w której dłużnik szkody nie poniesie, a kara umowna będzie mu należna i to nawet wielokrotnie.


Kara umowna – plus odszkodowanie

Aby w jeszcze większym stopniu zmotywować kontrahenta do terminowego spełnienia określonego świadczenia wynikającego z umowy, warto zastrzec, iż strony dopuszczają w umowie możliwość żądania odszkodowania przewyższającego wysokość kary umownej. Warto pamiętać, że tylko wyraźne zastrzeżenie w umowie takiego prawa, daje wierzycielowi szanse jego żądania obok kary umownej. W przeciwnym razie, wierzyciel jest tego prawa pozbawiony.


Kara umowna nazywana jest też często odszkodowaniem umownym. Traktuje się ją jako surogat odszkodowania. Pełni ona przede wszystkim funkcję wzmacniającą interes wierzyciela, a także ma za zadanie zdyscyplinować dłużnika do terminowego i należytego wykonania swojego zobowiązania. Zastrzeżenie (umieszczenie zapisu) kary w treści umowy jest o tyle korzystne dla wierzyciela, że w przypadku zaistnienia okoliczności uprawniających do wyegzekwowania tejże kary, wierzyciel nie musi wykazywać istnienia szkody ani jej wysokości. Odpowiedzialność dłużnika z tytułu kary umownej opiera się zatem na tych samych zasadach co odpowiedzialność z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania.


Gdy kara zbyt wysoka

Warto rozważyć, czy wprowadzona do treści umowy kara umowna nie jest zbyt wygórowana. Dłużnik może bowiem żądać jej zmniejszenia, gdy kara jest rażąco wygórowana albo gdy jego zobowiązanie zostało w znacznej części wykonane. Nie zostało wprost określone, w oparciu o jakie kryteria uznać, że kara jest rażąco wysoka. Z niewielką pomocą co do definicji przychodzi orzecznictwo Sądu Najwyższego. W wyroku z dnia 08 kwietnia 2004 r. SN uznał, iż dłużnik może żądać redukcji kary jedynie wtedy, gdy dysproporcja kary jest nad wyraz istotna i dostrzegalna dla każdego obserwatora. (sygn. IV CK 522/03, OSP 2006, Nr 1, poz. 2).


Kiedy zatem odsetki

Odsetki stanowią pewnego rodzaju koszt, należny za używanie cudzego (najczęściej pożyczonego) kapitału jego właścicielowi. Przyjęło się, że najczęściej używaną miarą do określenia wysokości odsetek jest stopa procentowa. Jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia.


Odsetki należą się tylko wtedy, gdy to wynika z czynności prawnej albo ustawy, z orzeczenia sądowego lub decyzji innego właściwego organu.


Odsetki za nieterminową płatność

Jeżeli stopa odsetek za opóźnienie nie została z góry oznaczona, wówczas wierzycielowi należą się odsetki ustawowe. Jednakże w sytuacji, gdy wierzytelność jest oprocentowana według stopy wyższej niż stopa ustawowa, wierzyciel może żądać odsetek za opóźnienie według tej wyższej stopy, mając jednak na względzie, iż odsetki nie mogą przekroczyć określonej w art. 481 § 21 k.c. górnej granicy (odsetki maksymalne). Stopa ustawowa z kolei równa jest sumie stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego i 5,5 punktów procentowych.


Odsetki w transakcjach handlowych

Szczególny rodzaj odsetek, które dotyczą w szczególności umów handlowych i gospodarczych został określony w ustawie z dnia 08 marca 2013 r. o terminach zapłaty w transakcjach handlowych (Dz. U. z 2016 r. poz. 684, t.j., dalej jako „Ustawa”) I tak w przypadku opóźnienia w zapłacie za transakcję, o której mowa w art. 4 pkt. 1 Ustawy, odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych równe będą sumie stopy referencyjnej NBP i 8 punktów procentowych (na dziś byłoby to 9,5% rocznie) — natomiast do transakcji takich nie stosuje się odsetek za opóźnienie określonych w art. 481 § 2 k.c.1


W przypadku transakcji handlowych określonych w/w Ustawie, za zwłokę w zapłacie można żądać również odsetek podatkowych, chyba że strony uzgodniły wyższe odsetki.


Jeśli opóźnienie w zapłacie jest zawinione przez dłużnika, to oprócz odsetek można od niego żądać naprawienia szkody.


Podsumowanie

Istnieje znacząca różnica pomiędzy odsetkami, a karą umowną. Brak terminowej zapłaty powoduje, że będąc w pozycji wierzyciela możemy doliczyć za opóźnienie odsetki od należnej kwoty. Tytułem przykładu można wskazać sytuację, w której spóźniamy się z zapłatą czynszu za wynajmowany lokal, a wynajmujący przysyła nam notę odsetkową ze wskazaniem odsetek za ilość dni zwłoki. Jest on do tego w pełni uprawniony, ale należy pamiętać, że odsetki dotyczą tylko i wyłącznie świadczeń pieniężnych.


Z kolei istota kary umownej sprowadza się do zobowiązań o charakterze niepieniężnym. Świadczenia te najczęściej określa się kwotowo lub wskazuje czytelne podstawy do ich wyliczenia (np. kara umowna wynosiła będzie 10% wartości przedmiotu umowy). Kara umowna należna jest wierzycielowi w razie niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego (np. niedostarczenia partii materiałów budowlanych na budowę przez dostawcę).


Podsumowując, nie można zatem żądać kary umownej od niezapłaconej w terminie faktury, jak również domagać się od najemcy odsetek za to, że nie opróżnił zajmowanego lokalu w terminie.


Warto pamiętać o tym istotnym rozgraniczeniu pojęć, które w istocie mają zabezpieczyć interes wierzyciela, jednakże dla swojej pełnej skuteczności muszą zostać należycie zastosowane.

 

Autor: aplikant radcowski Piotr Midura, KPRF Law Offic



1. Transakcja handlowa – zgodnie z art. 4 pkt. 1 Ustawy stanowi umowa, której przedmiotem jest odpłatna dostawa towaru lub odpłatne świadczenie usługi, jeżeli strony, o których mowa w art. 2 Ustawy, zawierają ją w związku z wykonywaną działalnością.

Oceń artykuł:
zobacz ranking »
54%
46%
Autor
Zaloguj się i komentuj pod swoim nickiem, jeśli nie masz jeszcze konta zarejestruj się
Treść
Obrazek
Podaj kod
 
Copyright © ForumBiznesu.pl 2012-2017 - Design & Engine - portale internetowe - FineCMS.pl
Korzystanie z witryny forumbiznesu.pl oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie, z których niektóre mogą być już zapisane w folderze przeglądarki. Więcej informacji można znaleźć w Polityce plików cookies.