Nowelizacja prawa farmaceutycznego

Polskie społeczeństwo starzeje się, rośnie więc znaczenie dobrej dostępności aptek dla obywateli. Dotycząca aptek nowelizacja prawa farmaceutycznego jest przedmiotem analiz Ministerstwa Zdrowia. Resort informuje Business Insider Polska, że w tym roku ruszy proces legislacyjny w obszarze tak zwanej ustawy Apteka dla Aptekarza 2.0. Jak wpłynie to na rynek aptek w Polsce? - w niniejszym artykule serwis Businessinsider.com.pl podjął próbę wyjaśnienia tego procesu.

Ustawa Apteka dla Aptekarza z 2017 r. wprowadziła ograniczenia dotyczące otwierania nowych aptek, preferując farmaceutów jako właścicieli placówek, a ustawa Apteka dla Aptekarza 2.0 z 2023 r. uszczelniła te przepisy – napisno.

O zmianę przepisów zabiegał samorząd aptekarski, a sprzeciwiały się im sieci apteczne – wskazano.

Resort zdrowia zapowiada, że w tym roku ruszą prace legislacyjne w obszarze, który obejmuje ustawa Apteka dla Aptekarza 2.0 – podano dalej

W tle jest spór o przyczyny spadku liczby aptek w Polsce. Główny Inspektorat Farmaceutyczny wskazuje na negatywny wpływ migracji i trudności ekonomicznych na dostępność aptek w mniejszych miejscowościach – uzasadniono w treści.
 
Latem 2023 r. Sejm — bez konsultacji, w postaci tak zwanej wrzutki poselskiej do ustawy o ubezpieczeniu kredytów eksportowych — uchwalił nowelizację prawa farmaceutycznego, czyli tak zwaną Apteką dla Aptekarza 2.0 (AdA 2.0). Była ona skierowana przeciw sieciom aptecznym. Zgodnie z oczekiwaniami samorządu farmaceutów uszczelniła przepisy Apteki dla Aptekarza (AdA) z 2017 r. Na mocy tych regulacji nowe apteki mogą otwierać tylko farmaceuci lub ich spółki w odległości nie mniejszej niż 500 metrów od funkcjonującej już apteki – czytamy dalej.

Aptekarski samorząd, czyli Naczelna Izba Aptekarska dążyła do wprowadzenia AdA, argumentując, że trzeba ograniczyć "agresywną ekspansję" dużych zagranicznych sieci aptecznych. W ocenie samorządu aptekarzy jest to ważna regulacja, która stanowi "podstawę funkcjonowania rynku aptecznego w Polsce, gwarantując, że każda apteka w kraju jest prowadzona przez wykwalifikowanego aptekarza" - zaznaczono.

Przeciwko AdA 2.0 protestowały z kolei organizacje pracodawców reprezentujące sieci apteczne — Konfederacja Lewiatan złożyła nawet skargę do Komisji Europejskiej, która ciągle czeka na rozpatrzenie. Dziś przekonują, że regulacje te powodują spadek liczby aptek w Polsce – napisano.

Pod koniec 2023 r., amerykański fundusz Warburg Pincus rozpoczął międzynarodowe postępowanie arbitrażowe przeciwko Polsce za AdA 2.0. W grudniu 2025 r. Amerykanie sprzedali swoje udziały w sieci aptek Gemini. Zgodnie z wymogami AdA nie mogli jednak sprzedać ich jednemu inwestorowi strategicznemu i w rezultacie udziały objęły cztery europejskie fundusze inwestycyjne. Według informacji Banku Światowego, przy którym toczy się arbitraż, Amerykanie po sprzedaży Gemini nadal prowadzą postępowanie arbitrażowe i domagają się kilku miliardów złotych odszkodowania od Polski – podano w treści.

We wrześniu 2024 r. niezgodność z konstytucją trybu uchwalenia AdA 2.0 stwierdził Trybunał Konstytucyjny, choć wyroku, tak jak innych, nie opublikowano - zaznaczono.

Zwolenniczką zmiany AdA 2.0 była poprzednia ministra zdrowia Izabela Leszczyna. Pod koniec 2024 r. zleciła ona Głównemu Inspektoratowi Farmaceutycznemu opracowanie nowelizacji AdA 2.0 – wskaano.

Czy można spodziewać się zmiany ustaw "Apteka dla Aptekarza 2.0", a jeżeli tak, to na jakim etapie są prace w tej sprawie? — takie pytanie serwis wysłał do Ministerstwa Zdrowia (MZ). W odpowiedzi resort podał, że "obecnie prowadzone są prace nad kierunkiem i zakresem zmian w tym obszarze". — W tym roku przewidujemy przeprowadzenie działań legislacyjnych — zapowiedziało MZ.

Z kolei Główny Inspektorat Farmaceutyczny poinformował serwis, że projekt zmian w zakresie nowelizacji Apteki dla Aptekarza 2.0 przekazał bezpośrednio do minister zdrowia w ubiegłym roku. 
— Jego publikacja nastąpi w momencie skierowania go do uzgodnień, opiniowania i konsultacji publicznych. Po udostępnieniu projektu przez Ministerstwo w Rządowym Centrum Legislacji będzie możliwe zapoznanie się z jego treścią oraz zgłaszanie uwag. Na obecnym etapie Główny Inspektorat Farmaceutyczny nie przekazuje dodatkowych stanowisk w sprawie tego projektu — wyjaśnił GIF.

GIF przyznajł, że spadek liczby ogólnodostępnych aptek oraz zatrudnionych w nich farmaceutów "stanowi zjawisko niepokojące, szczególnie, że w wielu przypadkach dotyczy obszarów o już ograniczonym i nierównomiernym dostępie do świadczeń ochrony zdrowia".

— Kluczową przyczyną tego trendu są trudności ekonomiczne aptek, które zmuszają ich właścicieli do podejmowania decyzji o zakończeniu działalności. Zjawisko to jest dodatkowo pogłębiane przez migrację ludności z mniejszych miejscowości do dużych aglomeracji, co bezpośrednio przekłada się na spadek liczby pacjentów korzystających z usług tych placówek — tłumaczył GIF.

I podkreślił: — Zmiany proponowane przez Główny Inspektorat Farmaceutyczny w przepisach prawa farmaceutycznego mają na celu ograniczenie skali tego zjawiska.

Z kolei w ocenie MZ "wahania w liczbie aktywnie działających aptek na terytorium Polski mogą mieć różne źródła, począwszy od cofania zezwoleń, poprzez zawieszenia działalności czy wygaśnięcia zezwoleń z przyczyn całkowicie niezależnych od istniejących ograniczeń antykoncentracyjnych" - wskazano.
 
Marcin Piskorski prezes należącej do Konfederacji Lewiatan ZPA PharmaNET, czyli organizacji reprezentującej sieci apteczne, przekonuje w wypowiedzi dla Business Insidera, że spadek liczby aptek w Polsce nie jest ani przypadkiem, ani wynikiem naturalnych procesów rynkowych, lecz bezpośrednim efektem regulacji AdA – czytamy dalej.

— Jak pokazują dane rynkowe PEX, spadek rozpoczął się dokładnie w momencie wejścia w życie ustawy Apteka dla Aptekarza w czerwcu 2017 r. i trwa do dziś. Przed tą datą, od upadku komunizmu, liczba aptek nieustannie rosła — wskazał.

Jego zdaniem przyczyną tego zjawiska jest zaburzenie przez AdA naturalnego cyklu, występującego na każdym rynku detalicznym — jedne placówki się zamykają — z wielu powodów — np. ekonomicznych (słabe zarządzanie), życiowych (np. śmierć właściciela) lub losowych (np. przenieśli przystanek autobusowy i strumień pacjentów wysechł), lecz w ich miejsce pojawiają się nowe – podkreślono w informacji.

— Od wejścia w życie AdA nowych aptek nie ma kto, ani gdzie otwierać. Wprowadzono bowiem równolegle kryteria demograficzno-geograficzne, które powodują, że miejsc na mapie Polski, gdzie można otworzyć aptekę, zostało niewiele, a z drugiej strony, po wejściu w życie Apteki dla Aptekarza, aptekę może otworzyć tylko farmaceuta — wyjaśniał Piskorski.

A tych, dodał, także jest niewielu, w dodatku brak im kapitału i chęci o tego, by zostać przedsiębiorcą na "trudnym, przeregulowanym rynku".

I skonkludował: — Przed wejściem w życie AdA, w Polsce miesięcznie zamykało się i otwierało około 100 aptek, z niewielką nadwyżką otwarć nad zamknięciami, dzięki czemu liczba aptek w długim terminie rosła. W 2025 r., jak pokazują dane PEX, w Polsce otwierało się co miesiąc kilka — kilkanaście aptek, a zamykało kilkadziesiąt. Nadwyżka zamknięć nad otwarciami, z przedstawionych powyżej powodów, pojawiła się po wejściu AdA i trwa do dziś. Stąd liczba aptek w Polsce od 2017 r. spada.

Jak wyliczył, od wejścia w życie AdA w czerwcu 2017 r. do końca 2025 r. z rynku zniknęło 2 tys. 435 aptek ogólnodostępnych, w tym 208 w samym tylko ostatnim roku. Na koniec 2025 r. w Polsce funkcjonowało około 11,1 tys. aptek, podczas gdy przed wprowadzeniem regulacji ich liczba oscylowała wokół 13,5 tys. - czytamy dalej. 

Z kolei samorząd aptekarski w raporcie na temat AdA 2.0 opublikowanym w ubiegłym roku zauważył, że zaledwie 4 proc. gmin nie miało na swoim terenie apteki lub punktu aptecznego na koniec 2024 r., lecz w większości przypadków odległość do najbliższego punktu nie przekraczała 20 km.

— Jeśli w blisko połowie gmin w Polce nie otworzyła się apteka w przeciągu ostatnich 20 lat — może to świadczyć o przyczynach ekonomicznych i demograficznych występujących na tych terenach na długo przed wdrożeniem AdA w 2017 r. lub AdA 2.0 w 2023 r. — przekonywała branża aptekarzy.

Jako inną przyczynę zamykania aptek w ciągu ostatnich 20 lat wskazał osiągnięcie wieku emerytalnego właścicieli lub ich śmierci, a także problemy ekonomiczne wynikające z wysokich kosztów utrzymania apteki na wsi, niewspółmierne z możliwymi do osiągniecia zyskami.

W podsumowaniu podkreślił też: — We wszystkich gminach bez apteki każdy przedsiębiorca — nie tylko farmaceuta — może bez żadnych ograniczeń otworzyć punkt apteczny .   (jmk)

Foto: Pixabay.com
Źródło: Businessinsider.com.pl