Po trzech dekadach przyspieszonego rozwoju Polska znalazła się w miejscu, które jeszcze niedawno wydawało się odległym marzeniem. Jednak najnowsza edycja raportu WEI „Bilans Otwarcia” przynosi chłodną diagnozę: dotychczasowy model wzrostu właśnie się wyczerpuje, a tempo doganiania najbogatszych gospodarek Europy wyraźnie słabnie.
Warsaw Enterprise Institute co roku publikuje raport, który kompleksowo analizuje procesy konwergencji m.in. na podstawie wskaźników gospodarczych. Tegoroczny tytuł „Bilansu Otwarcia" – „Koniec ery łatwego rozwoju – potrzeba nowego modelu” odzwierciedla tezę, że dotychczasowe źródła wzrostu zostały w dużej mierze wyczerpane, a utrzymanie dotychczasowej dynamiki wymaga jakościowej zmiany modelu rozwoju gospodarczego. Pomysłodawcą i autorem Wskaźnika jest prof. Krzysztof Piech, ekonomista i wykładowca Uczelni Łazarskiego.
Z głównych ustaleń raportu wynika, że:
Polska wchodzi w pułapkę średniego dochodu jako scenariusz bazowy, a nie hipotetyczne ryzyko. Niemcy w zasięgu dopiero ok. 2037 r.! Bez jakościowego skoku w produktywności, inwestycjach i innowacjach Polska zatrzyma się na 70–80 proc. zamożności rdzenia UE.
Zapaść inwestycji prywatnych – z 23–24 proc. do 17 proc. PKB – stała się głównym ograniczeniem wzrostu. Jeszcze gorzej wygląda inwestowanie przedsiębiorstw: stopa inwestycji korporacyjnych spadła z 12 proc. PKB (2000–2004) do zaledwie 9,3 proc. PKB w latach 2020–2024. Tymczasem w Czechach utrzymuje się na poziomie 15–18 proc. PKB, na Słowacji powyżej 12 proc. PKB, a w Niemczech stabilnie ok. 11–12 proc. PKB.
Płytka krajowa baza kapitałowa nie nadąża za ambicjami rozwojowymi państwa. Stopa oszczędności to tylko 7,4 proc. dochodu rozporządzalnego – mniej niż w Czechach i na Węgrzech! Oszczędności gospodarstw w okresie 2020–2024 spadły do 7,4 proc. – i to mimo chwilowego pandemicznego „wyskoku” w górę! Polska znajduje się dziś w dolnej części unijnego rozkładu, bliżej Bułgarii czy Rumunii niż Niemiec, czy Szwecji.
Finanse publiczne zbliżają się do granic bezpiecznej elastyczności. Koszty obsługi długu stały są już porównywalne z rocznymi nakładami na naukę. Relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB wzrósł do 52,6 proc. PKB, a koszty jego obsługi do 1,4 proc. PKB, co jest porównywalne z rocznymi nakładami budżetu na naukę czy szkolnictwo wyższe.
Koniec dywidendy demograficznej zmienia logikę polskiego wzrostu. Obciążenie demograficznie wzrośnie niemal dwukrotnie do 2050 r. Polska należy do najszybciej starzejących się społeczeństw UE. Współczynnik obciążenia demograficznego ludności w wieku poprodukcyjnym (65+ do 15–64) ma wzrosnąć z ok. 29 proc. obecnie do ponad 55 proc. w 2050 r. W tych warunkach rosnące płace coraz częściej odzwierciedlają brak pracowników, a nie skok produktywności.
Zależność od „niemieckiego modelu” z zasobu staje się ryzykiem. Niemcy to 27 proc. eksportu i 23 proc. importu Polski. Ponad 35–40 proc. wartości dodanej jest powiązane z niemieckimi łańcuchami dostaw. Ten model współpracy pozwolił Polsce wykorzystać boom przemysłowy w strefie euro, ale dziś – przy spowolnieniu i problemach strukturalnych gospodarki niemieckiej – staje się kanałem transmisji stagnacji.
Energia i polityki klimatyczne to piąty, często niedoszacowany wymiar bariery wzrostu. Koszty energii dla przemysłu w Polsce należą do najwyższych w UE. Opóźniona modernizacja infrastruktury, niepewność regulacyjna i silna rola państwa w sektorze energetycznym zniechęcają do inwestycji o długim horyzoncie. Jednocześnie tempo „zielonego” inwestowania jest zbyt niskie, aby zamienić transformację energetyczno- -klimatyczną w źródło przewagi konkurencyjnej.
Innowacje i kapitał niematerialny pozostają najsłabszym ogniwem polskiego modelu rozwoju. Nakłady na B+R w Polsce wzrosły z ok. 0,6 proc. PKB na początku wieku do ok. 1,4–1,5 proc. PKB w najnowszym okresie, ale wciąż są około dwukrotnie niższe niż w Niemczech i wyraźnie poniżej krajów nordyckich.
Przeczytaj cały raport>>>
Źródło: Warsaw Enterprise Institute
Foto: Pixabay.com //